Phần 2:
LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ (1858-1918)
CHƯƠNG I:
CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP
TỪ NĂM 1858 ĐẾN CUỐI THẾ KỶ XIX
Bài 24 – Tiết 36, 37:
CUỘC KHÁNG CHIẾN TỪ NĂM 1858 ĐẾN NĂM 1873
I. Thực dân Pháp xâm lược Việt Nam
1/ Chiến sự ở Đà Nẵng những năm 1858-1859.
a. Nguyên nhân
- Việt Nam có vị trí chiến lược quan trọng, giàu tài nguyên thiên nhiên, chế độ phong kiến suy yếu.
- CNTB phát triển mạnh, cần nguyên liệu và thị trường.
b. Pháp đánh Đà Nẵng
- 1/9/1858, lấy cớ bảo vệ đạo Gia tô, liên quân Pháp và Tây Ban Nha tấn công Đà Nẵng mở đầu cuộc xâm lược nước ta.
- Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Tri Phương, Pháp chỉ chiếm được bán đảo Sơn Trà.
=> Sau 5 tháng, ta đã làm thất bại kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp.
2/ Chiến sự ở Gia Định 1859.
- 17/2/1859, Pháp tấn công thành Gia Định, quân triều đình chống cự yếu ớt rồi tan rã.
- Triều đình xây dựng Đại đồn Chí Hòa để cố thủ, không biết tận dụng thời cơ đánh Pháp.
- 1861, quân Pháp tấn công Đại đồn Chí Hòa, đánh chiếm các tỉnh Định Tường, Biên Hòa, Vĩnh Long.
- Ngày 5/6/1862, triều đình Nguyễn kí hiệp ước Nhâm Tuất.
Tuần 21
II. Cuộc kháng chiến chống Pháp từ 1858 - 1873
1. Kháng chiến ở Đà Nẵng và ba tỉnh miền Đông Nam Kì.
- Tại Đà Nẵng: Nhiều toán nghĩa binh nổi lên chống giặc.
- Tại Gia Định: Nghĩa quân của Nguyễn Trung Trực đốt cháy tàu của Pháp.
+ Khởi nghĩa Trương Định ở Gò Công.
+ Khởi nghĩa Trương Quyền ở Tây Ninh.
2. Kháng chiến lan rộng ra ba tỉnh miền Tây Nam Kì
a/ Tình hình nước ta sau Hiệp ước Nhâm Tuất 1862
- Triều Huế đàn áp các cuộc khởi nghĩa nhân dân, thương lượng với Pháp.
- Tháng 6-1867, Pháp chiếm Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên.
b/Phong trào kháng chiến của nhân dân ba tỉnh Nam Kì
- Năm 1867: Quân Pháp chiếm các tỉnh miền Tây.
- Từ 1867 – 1875: Nhiều cuộc khởi nghĩa chống Pháp nổ ra.
+ Nguyễn Hữu Huân: Ở Tân An (Mỹ Tho).
+ Phan Tôn, Phan Liêm: Ở Bến Tre, Vĩnh Long.
+ Nguyễn Trung Trực: Ở Hòn Chông (Rạch Giá).
Bài 25 – Tiết 38, 39
KHÁNG CHIẾN LAN RỘNG RA TOÀN QUỐC (1873 – 1884)
I. Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kì lần thứ nhất. Cuộc kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc Kì.
1.Tình hình Việt Nam trước khi Pháp đánh chiếm Bắc kì.
- Pháp: Thiết lập bộ máy thống trị, tiến hành bóc lột nhân dân Nam kì, chuẩn bị đánh chiếm Bắc kì.
- Triều đình Huế: Thi hành chính sách đối nội và đối ngoại lỗi thời.
- Các ngành kinh tế sa sút, tài chính thiếu hụt, binh lực suy yếu, đời sống nhân dân cơ cực.
2. Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc kì lần thứ nhất (1873)
a/ Nguyên nhân:
Pháp đem quân ra Bắc để giải quyết vụ lái buôn Giăng Đuy-puy.
b/ Diễn biến:
- Ngày 20/11/1873, quân Pháp nổ súng đánh chiếm thành Hà Nội.
- Nguyễn Tri Phương bị thương, ông nhịn ăn mà chết.
c/ Kết quả:
Pháp chiếm luôn một số tỉnh khác ở Bắc kì.
3. Kháng chiến ở Hà Nội và các tỉnh đồng bằng Bắc kì.
- Ngay khi quân Pháp kéo đến Hà Nội, nhân dân ta đã anh dũng đứng lên kháng chiến.
+ Trận chiến đấu ở cửa ô Thanh Hà (Hà Nội).
+ Căn cứ kháng chiến của Nguyễn Mậu Kiến (Thái Bình), của Phạm Văn Nghị (Nam Định).
=> Chiến thắng Cầu Giấy lần thứ nhất (21/12/1873).
- Ngày 15/3/1874, Triều đình Huế ký với Pháp Hiệp ước Giáp Tuất, thừa nhận 6 tỉnh Nam kì hoàn toàn thuộc Pháp.
Tuần 23
II. Thực dân Pháp đánh Bắc kì lần thứ hai. Nhân dân Bắc kì tiếp tục kháng chiến trong những năm 1882 - 1884
1. Thực dân Pháp đánh chiếm Bắc kì lần thứ hai.
a/ Âm mưu của Pháp:
- Sau Hiệp ước 1874, Pháp quyết tâm chiếm được Bắc kì, biến nước ta thành thuộc địa.
- Lấy cớ triều đình Huế vi phạm Hiệp ước Giáp Tuất (tiếp tục giao thiệp với nhà Thanh).
b/ Diễn biến:
- Ngày 3/4/1882, Ri-vi-e đưa quân ra Hà Nội khiêu khích.
- Ngày 25/4/1882, Ri-vi-e gởi tối hậu thư cho Hoàng Diệu đòi giao nộp thành. Không đợi trả lời, Pháp mở cuộc tiến công và chiếm thành Hà Nội. Cuộc chiến diễn ra ác liệt, đến trưa Hoàng Diệu tự vẫn.
- Sau đó Pháp chiếm một số nơi khác: Quảng Ninh, Nam Định.
2. Nhân dân Bắc kì tiếp tục kháng Pháp
- Tinh thần chiến đấu của nhân dân ta rất quyết liệt: đào hầm, đắp lũy…
- Ngày 19/5/1883, quân ta giành thắng lợi trận Cầu Giấy lần 2, Ri-vi-e bị giết tại trận.
- Chiều 20/8/1883, Pháp tấn công vào Thuận An.
- 25/8/1883, triều đình Huế kí với Pháp hiệp ước Hắc-măng.
- Nội dung: Thừa nhận quyền bảo hộ của Pháp ở Bắc kì và Trung kì.
3. Hiệp ước Patơnốt 1884. Nhà nước phong kiến Việt Nam sụp đổ.
- Sau Hiệp ước Hắc-măng Pháp chiếm hàng loạt các tỉnh ở Bắc Kì: Bắc Ninh, Tuyên Quang, Thái Nguyên...
- 6/6/1884, Pháp buộc triều đình Huế kí Hiệp ước Pa-tơ-nốt.
[ Với hiệp ước này, nhà nước phong kiến triều Nguyễn hoàn toàn sụp đổ.
- Ghi chú: Các em ôn kỹ nội dung bài 25 để kiểm tra.
Câu hỏi ôn tập:
Câu 1: Em hãy nêu những nét cơ bản về tình hình Việt Nam sau năm 1867.
Câu 2: Tại sao nhà Nguyễn ký hiệp ước Giáp Tuất?
Câu 3: Hiệp ước Giáp Tuất (1874) có nội dung như thế nào?
Câu 4: Em có suy nghĩ gì về việc nhà Nguyễn kí kết Hiệp ước này (Giáp Tuất)?
Câu 5: Nội dung của Hiệp ước Hắc-măng.
Câu 6: Nội dung cơ bản của Hiệp ước Pa-tơ-nốt.
Câu 7: Tại sao Pháp không giữ nguyên bản Hiệp ước Hác-măng mà lại kí tiếp bản Hiệp ước Pa-tơ-nốt với triều đình?
Tuần 24:
Bài 26 – Tiết 40, 41:
PHONG TRÀO KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP TRONG NHỮNG NĂM CUỐI
THẾ KỶ XIX.
- Cuộc phản công của phe chủ chiến tại kinh thành Huế.
Vua Hàm Nghi ra chiếu “Cần Vương”
1. Cuộc phản công quân Pháp của phái chủ chiến ở kinh thành Huế 7/1885
a/ Nguyên nhân:
- Phe chủ chiến trong triều đình nuôi hy vọng giành lại chủ quyền từ tay Pháp.
- Pháp lo sợ, tìm cách bắt người đứng đầu => tiêu diệt phe chủ chiến.
=>Mâu thuẫn giữa Pháp và phái chủ chiến càng căng thẳng.
b/ Diễn biến:
Đêm 4, rạng sáng 5/7/1885, Tôn Thất Thuyết hạ lệnh tấn công quân Pháp ở đồn Mang Cá và tòa Khâm Sứ.
c/ Kết quả:
Nhờ có ưu thế về vũ khí, quân Pháp đã chiếm kinh thành Huế.
2. Phong trào Cần Vương bùng nổ và lan rộng:
a/ Nguyên nhân:
- Ta bị thất bại trong cuộc chiến ở kinh thành Huế.
- 13/7/1885, Tôn Thất Thuyết nhân danh vua Hàm Nghi ra chiếu “Cần vương” => Phong trào Cần vương bùng nổ.
b/ Diễn biến:
- Giai đoạn 1 (1885-1888): Phong trào nổ khắp cả nước, sôi nổi nhất là Bắc và Trung kỳ.
- Giai đoạn II (1888-1896): Phong trào quy tụ thành những cuộc khởi nghĩa lớn, có quy mô và trình độ tổ chức cao.
+ Khởi nghĩa Ba Đình
+ Khởi nghĩa Bãi Sậy
+ Khởi nghĩa Hương Khê
Chúc các em sức khỏe và học tập tốt!